نگاهي به فيلم سينمايي «خون بازي» ؛

 

 اجتماع خاكستري

 
نويسندگان: فريد مصطفوي، محسن عبدالوهاب، نغمه ثميني و رخشان بني اعتماد
كارگردان: محسن عبدالوهاب و رخشان بني اعتماد
بازيگران: باران كوثري، بيتا فرهي و مسعود رايگان
خلاصه داستان: سارا (باران كوثري) به اميد بازگشت آرش (بهرام رادان) از كانادا و قرار ازدواج با او قصد دارد اعتيادش را ترك كند. سفر او و مادرش براي رسيدن به خانه خاله ليلا با مشكلات و سختي هايي همراه است كه...

رخشان بني اعتماد فارغ التحصيل كارگرداني دانشكده هنرهاي دراماتيك دانشگاه تهران است. وي از سال 1352 وارد سينما شده و فعاليتهاي جدي سينمايي اش را از سال 1360 با حضور در يكي از فيلمهاي مهدي صباغزاده شروع كرده است.
خارج از محدوده 1366، زرد قناري 1367، پول خارجي 1368، نرگس 1370، روسري آبي 1373، بانوي ارديبهشت 76، باران و بومي 1377، زير پوست شهر 1379، روزگار ما 1380، ننه گيلانه 1382. گيلانه 83 و خون بازي 1385، دوازده فيلمي هستند كه بني اعتماد تاكنون آنها را ساخته است.
نگاهي اجمالي به كارنامه آثار اين كارگردان نشان مي دهد كه وي در مسير حركت حرفه اي خود از سينمايي داستاني به سينمايي واقعگرايانه تر و مسندتر در حوزه اجتماعي رسيده است.
«خون بازي» ساختمان و ساختار داستاني ندارد. بنابراين بيشتر، يك فيلم روايت محور است. اين روايت مبتني بر حركت قهرمانش شكل گرفته و مسيري خياباني و جاده اي را در گستره محدود و انتخاب شده اي از جامعه شامل مي شود.
موضوع اعتياد دختر جوان كه به عنوان يك نمونه اجتماعي انتخاب شده است در «خون بازي» محور روايت قرار مي  گيرد و همه محيط پيرامون را نيز شامل مي شود. جذابيت و فضاي واقعي اي كه بني اعتماد سعي در خلق و پرداخت آن دارد در «خون بازي» جاي داستان را گرفته است.
در واقع مي توان اين گونه استنباط كرد كه حوزه اجتماعي و فضاي بيروني مضمون و موضوع فيلم باعث شده تا روايت قدرت حضور بيشتري پيدا بكند، تا جايي كه حتي جاي داستان را هم بگيرد.
اما نكته مهم اين است كه ساختار روايي «خون بازي» به هيچ وجه باعث نمي شود از جذابيتهاي كار كم شده و درگيري مخاطب با فيلم كاهش يابد. تماشاگر «خون بازي» با وجود اين كه با يك ساختار داستاني، شخصيتهاي متعدد و تعليق و گره افكني و.. به معناي كلاسيك يا حتي به شيوه مرسوم آن مواجه نيست، در تمام مدت زمان روايت با آن درگير شده و موضوع را تعقيب مي كند.
نقطه قوت كار بني اعتماد در جديدترين فيلمش اين است كه همه ابزارهاي سينمايي را به گونه اي مناسب در اختيار روايت اثر قرار داده و در اين حوزه موفق عمل كرده است.
دو بازيگر، يك ماشين و چند تماس تلفني همه آن چيزي است كه بني اعتماد در «خون بازي» دارد.
از طرف ديگر گزينش رويدادهاي مربوط به حوزه اجتماعي - خارج از محدوده آشناي روايت- هم طوري است كه بي نياز به گسترش و اضافه پردازي صورت گرفته است.
بنابراين مواد خام اوليه و فيلم را در يك نگاه كلي مي توان محدود و خلاصه شده دانست. اما ابزار سينمايي و پرداخت خلاقه روايت فيلم به گونه اي است كه بعد بصري و تحليل روايي فيلم را گسترش داده و بسياري از جاهاي خالي آن را پر مي كند.
انتخاب فضا و مسير بيروني و دروني روايت، انتخاب لوكيشنها (چه در شهر و چه در جاده)، از بين بردن شفافيت رنگ براي خاكستري كردن تصوير و... خصوصيات ويژه «خون بازي» هستند كه بني اعتماد با بكارگيري و پرداخت آنها توانسته بر جذابيتهاي متفاوت كارش بيفزايد.
تصاوير خاكستري و تخت «محمود كلاري» به زيبايي در راستاي هدفهاي محتوايي كار قرار گرفته است و از طرف ديگر نوع دكوپاژ و تصويربرداري هم چه در نماهاي بكر و زيبايي كه گهگاه كلاري گرفته، چه در تصاوير دوربين روي دست و... انطباق بخشهاي مختلف فيلم با منظور و زير متن آن را شفاف تر كرده است.
اين انطباق محتوا و فرم، به نتيجه اي زيباشناختي منجر شده است. بنابراين با بررسي تك تك مؤلفه ها و عناصر ساختاري با منظور فيلم مي توان گفت كه «خون بازي» يك اثر زيباشناسانه خوش پرداخت است.
نگاه آسيب شناسانه «رخشان بني اعتماد» به مسأله اعتياد و رواج آن در ميان جوانان در «خون بازي» فرم ارايه بسيار جذاب و در عين حال مناسب و خوبي دارد. بني اعتماد دختر جواني را كه درگير مشكل اعتياد است، به گونه اي مناسب از جامعه جدا كرده و با همه دغدغه ها، مشكلات و مسائلش به تصوير مي كشد. او قهرمان منتخبش را در مقاطعي به جامعه نزديك مي كند، اما در عين حال از تأكيد بر روي اين فرد انتخاب شده دور نمي شود. پايان باز فيلم و فاصله گرفتن دوربين از خانه ليلا كه تعدادي از جوانان در حال معالجه در آن هستند، نتيجه گيري بدون انتهاي فيلمي است كه اين بار قهرمان را در جامعه پيرامونش رها مي كند و قضاوت در مورد او و ديگران را به مخاطب وامي گذارد.
ليلا: يه مرض وقتي اينجور همه گير مي شه هيچكس در امان نيست...
در كنار همه اين ويژگي ها بايد بازي تحسين برانگيز «باران كوثري» را هم مورد توجه و تأكيد قرار داد. باران كوثري براي ارايه نقش دختر معتاد مسلماً تمرينات زيادي بر روي نقش داشته و حتي در ارايه جزئيات رفتار شخصيت سارا نيز موفق عمل كرده است. رفتارهاي چند گانه، نوع نگاه و لحن صحبت كردن وحتي جزئيات مهم و در عين حال كمتر قابل حس رفتاري سارا به خوبي در بازي كوثري رعايت شده است. سارا در «خون بازي» يك قهرمان باورپذير و واقعي اجتماعي است.
در مجموع «خون بازي» يك فيلم خوش ساخت اجتماعي است كه هم ارزشهاي هنري يك كار قوي سينمايي را دارد و هم در بعد محتوايي كار يك اثر قابل اعتنا و مهم امروزي شمرده مي شود.

چاپ شده در روزنامه قدس-۳۰ فروردین ۱۳۸۶-مهدی نصیری 

  

نگاهی به فیلم سینمایی "مهمان"

 

فقط براي خنديدن

:کمدي «مهمان» امسال در گروه اکران نوروزي سينماها روي پرده رفت و در کنار «اخراجي ها» توانست به فروش خوبي هم دست پيدا کند.
اين فيلم چهارمين ساخته سينمايي «سعيد اسدي» در مقام کارگردان محسوب مي شود.
«مهمان» يک کمدي ساده خانوادگي است که صرفا براي جلب توجه مخاطب و موفقيت در گيشه توليد شده است. شايد مهمترين نقطه ضعف و کاستي اين فيلم را بتوان در سوژه تکراري و ساختار ضعيف داستان آن مورد اشاره قرار داد: دختر امريکايي تحت تاثير تبليغات منفي يک فيلم سينمايي به خانواده نامزد ايراني اش مظنون مي شود و براي آشنايي بيشتر و کسب اطمينان به ايران سفر مي کند. کرولاين در نخستين روز ورود به ايران از خانه مي گريزد و با يک راننده تاکسي آشنا مي شود.
اين طرح ساده داستاني ، يا نمونه هاي مشابه آن بارها و بارها دستمايه توليد فيلمهاي سينمايي قرار گرفته اند و البته به واسطه جذابيت هاي کميک و پرداخت سينمايي عموما هم مورد توجه مخاطبان عام بوده اند. اما مساله مهم اين است که سادگي و کليشه اي بودن اين طرح و داستان و تکيه صرف بر مولفه هاي کمدي ممکن است کيفيت کار را بشدت دچار اشکال کند.
مهمان بيشتر از آن که مقيد به قواعد داستاني باشد و براساس يک ساختار منسجم و سينمايي شکل بگيرد، فيلمي متکي بر عناصر کميک است. در واقع کارگردان داستان را بهانه اي براي خلق و پرداخت کمدي قرار داده و از کمدي به نفع جلب مخاطب استفاده کرده است.
داستان مهمان با ورود کرولاين به ايران شروع مي شود و پس از مقدمه چيني به فرار او از منزل نامزدش مي رسد؛ دقيقا از همين جا به بعد است که کمدي آغاز مي شود و ترفندهاي جذب مخاطب در پرداخت روايت فيلم کاربرد پيدا مي کنند، اما متاسفانه اسدي چندان پايبند به خلق کمدي با کيفيت مناسب نيست و ادامه داستانش را عمدتا با کمدي گفتار و پند موقعيت کليشه اي ادامه مي دهد.کمدي موقعيت پس از مواجهه کرولاين با مجيد و همراهي آنها، تنها در چند مورد معدود مشاهده مي شود و تازه همين چند مورد هم باز تحت تاثير ارزش گفتاري اهميت و ارزش مي يابند. ضمن اين که اين موقعيت ها سطحي و کم مايه انتخاب و پرداخت شده اند. به عنوان مثال فرار کرولاين و مجيد از خانه آقاي محترم و صحنه تعقيب و گريز زري و مادر او با مجيد، موقعيت هايي هستند که از روي نمونه هاي آثار مشابه کپي برداري شده اند. بنابراين عمده پرداخت کمدي را در فيلم مهمان بايد در حوزه گفتار مورد بررسي قرار داد.
همراهي يک دختر خارجي که بتازگي فارسي را آموخته و دست و پا شکسته به اين زبان صحبت مي کند، با يک راننده تاکسي که به زبان کوچه بازاري صحبت مي کند، مسلما قابليت هاي کميک فراواني را به وجود مي آورد. تقابل کلامي اين دو شخصيت حتي به صورت عادي هم مي تواند باعث ايجاد خنده شود. پس طبيعي است که اسدي براي برجسته کردن اين ويژگي و بيشتر اهميت دادن به آن وسوسه شود و به دنبال کسب نتيجه از کاربرد اين ابزار ساده و دم دستي باشد.
کرولاين جمله يا کلمه اي را ادا مي کند و مجيد آن را نمي فهمد يا اشتباه متوجه مي شود. از طرف ديگر خيلي از اصطلاحات کوچه بازاري مجيد را هم کرولاين به اشتباه مي فهمد؛ همين ويژگي عاملي است که مي تواند تماشاگر را به خنده وادارد. اما بايد توجه داشت که هر گاه کمدي به سمت خنده صرف گرايش پيدا کند، براي رسيدن به هدفش از سطحي ترين ابزارها نيز استفاده مي کند.
فيلم سعيد اسدي صرف نظر از برخي شعارها که در پس داستان مي آيد، هدف خاص ديگري جز خندان تماشاگر ندارد. بنابراين براساس فصول زيادي از فيلم مي توان آن را يک کمدي تجاري دانست که تمايل زيادي به گرايش به هجو دارد.
بالا و پايين پريدن ها، در استخر افتادن ها، دعواها و... نمونه هاي غيرکلامي اين هجويه کميک هستند که البته بايد اعتراف کرد در رسيدن به هدفشان بسيار هم موفقند.
همان طور که ذکر شد، کمدي گفتار مهمترين ابزار اين موفقيت است اما در درجه دوم دو شخصيت مهم داستان ، يعني کرولاين و مجيد هم تاثير زيادي در رسيدن به اين هدف دارند. دختر ساده خارجي که بايد در کشوري ديگر مدام با چيزهاي تازه و عجيب آشنا شود، سر راه يک راننده تاکسي با مرام ايراني قرار مي گيرد و اتفاقا تا شب با او همراه مي شود. همين موقعيت اصلي به اندازه کافي مي تواند زمينه هاي ورود موقعيت هاي کوچکتر و کمدي گفتار را فراهم کند و آنها را دربرگيرد.
حالا مي توان بازي کرولاين پيچ و امين حيايي را هم به دو مورد فوق اضافه کرد. امين حيايي البته در مهمان يک تيپ شناخته شده و آشنا را به گونه اي اغراق شده بازسازي کرده است. اما در مقايسه با ضرورت هاي اثر و آنچه از او توقع مي رود، خوب کار کرده است. نحوه راه رفتن ، طرز اداي کلام و فيگورهايي که حيايي در مهمان از آنها استفاده مي کند بخش اعظمي از کمدي فيلم را مي سازند. از طرف ديگر چهره ساده و بازي نسبتا خوب کرولاين پيچ در نقش کرولاين هم در راستاي ديگر عناصر فيلم است. کرولاين قرار است براي شناخت خانواده نامزدش و همچنين جامعه ايراني سوار بر يک تاکسي تمام شهر را بگردد و از نزديک در مواجهه با اجتماع قرار گيرد. اين شخصيت بايد کنجکاو، ساده ، زودباور و شگفت زده باشد. کرولاين پيچ تقريبا چنين نقشي را ايفا مي کند.

چاپ شده در روز نامه جام جم چهارشنبه 22 فروردين ماه 1386   04:23

 

اکران نوروزی سینماها

 

رئیس می آید!!

  

 

 

 

 

 

 

تعطیلات چند روزه نوروزی برای علاقه مندان سینما فرصت خوبی است تا درخلال دید و بازدیدهای مرسوم سری هم به سینماها بزنند و  دلی از عزا درآورند . دراین میان آگاهی از چند و چون اکران نوروزی فیلم ها می تواند علاقه مندان هنر هفتم را یاری دهد تا با برنامه ریزی بهتری از تعطیلات شان بهره ببرند .

   همان طور که می دانید جشنواره ی فیلم فجر امسال به ویژه در روزهای پایانی با جنجال هایی همراه بود که شعله اش را "مریلا زارعی" در اعتراض به داوری ها  روشن کرد و "مسعود ده نمکی" آن را ادامه داد.

 

 

 

           

   

 

 

 

 

 

 

 البته این رویکرد سو استفاده گرایانه به نفع ده نمکی و فیلمش ( اخراجی ها ) هم تمام شد . اخراجی ها نخستین فیلمی بود که - با تبلیغات بسیار زیاد - در لیست برنامه های اکران نوروز قرار گرفت . فیلمی که کاملا متکی به محبوبیت و شهرت بازیگرانش است و جز این هیچ چیز دیگری ندارد.

اما بدون شک بهترین فیلم اکران نوروز ۸۶ فیلم تحسین شده ی " رخشان بنی اعتماد " ( خون بازی ) است که جوایز فیلمنامه و بازیگری زن را در جشنواره فیلم فجر دریافت کرده است . حضور باران کوثری و قدرت فیلم در طرح موضوع اجتماعی و پرداخت مناسب آن احتمالا تماشاگران خاص و عام را از خون بازی راضی خواهد کرد.

فیلم ساده و زیبای "جایی در دور دست" (خسرو معصومی) و کمدی تجاری "میهمان" و "شب به خیر فرمانده" (انسیه شاه حسینی) هم در لیست اکران نوروزی امسال هستند . این سه فیلم با موضوعات مختلف نیز می توانند تماشاگران را با سلیقه های مختلف به سینما ها بکشانند.

   

 

 

 

 

 

 

اما در کنار این آثار خیلی از تماشاگران سینما همچنان منتظر اکران "رئیس" مسعود کیمیایی در سینما ها هستند . رئیس ظاهرا در برنامه اکران نوروز قرار گرفته است اما همچنان اخبار مختلفی از آن منتشر می شود .

به هر حال در کنار هم قرار گرفتن همه ی این فیلم های متنوع باعث شده که اکران نوروز ۸۶ از گرمای خاصی برخوردار باشد . و مسلما سینما ها در بهار امسال شاهد حضور چشمگیر مخاطبان در سالن ها خواهند بود...